Ամերիկա Իրանյ

Հունվարի 8-ին ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամպի ելույթից հետո աշխարհի տարբեր ծայրերում բազմաթիվ մարդիկ թեթևությամբ շունչ քաշեցին․ ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև պատերազմ չի լինելու։ Կանխվեց աղետը՝ չեն լինելու մարդկային նոր ողբերգություններ, ավերածություններ, տնտեսական վնասներ և այլն։
Իրանը գեներալ Սուլեյմանիի խորհրդանշական սպանությանը պատասխանեց ոչ պակաս խորհրդանշական կերպով։ Այսինքն, իրանական կողմի պատասխան հարվածը կոնկրետ ռազմական խնդիր չէր լուծում, այլ ավելի շուտ խորհրդանիշների և իմիջի ոլորտից էր։ Արձակած հրթիռների միջոցով իրանական կողմի հղած ուղերձներից կարելի է առանձնացնել մի քանիսը։

Մասնավորապես այն, որ չեն վախենում աշխարհի գերհզոր զինված ուժեր ունեցող պետությունից, և որ իրանական ժողովուրդն համախմբած է ղեկավարության շուրջ՝ պատասխան տալու ցանկացած սպառնալիքի։ Մյուսն այն է, որ Իրանն ունի ժամանակակից սպառազինություն, կամք և հնարավորություն՝ իր սահմանից դուրս գործողություններ կատարելու համար։ Կարևոր էր նաև այն, որ Իրանն այս իրավիճակում դիրքավորվում էր որպես զոհ, ում կողմից են բարոյական ու իրավական նորմերը։
Իրանի հրթիռային հարվածներն ամերիկյան ռազմաբազաների վրա հաշվարկված ու զուսպ էին, բավարար իրանական կողմի համար վրեժխնդրության արժանահավատ հայտ ներկայացնելու համար։ Սակայն դրանք չէին հատում այն կարմիր գծերը (մարդկային զոհեր, էական նյութական կամ նույնիսկ բարոյական վնաս), որ կստիպեին ԱՄՆ-ին պատասխան հարված հասցնել։ Կարճ՝ ամեն ինչ արվեց իրավիճակի սրումը կանխելու ու Իրանին ու ԱՄՆ-ին արժանապատիվ ելք ապահովելու համար։
Այնքան էլ ճիշտ չեն իրանական այս հարվածների համեմատությունները պատմական նախադեպերի, մասնավորապես՝ 1941թ. Ճապոնիայի կողմից Պեռլ Հարբորում տեղակայված ամերիկյան ծովային ռազմաբազայի վրա հարձակման հետ։ Թե սա առաջին դեպքն է, որ ամերիկյան կողմը չի արձագանքում իր ռազմաբազայի վրա կատարած հարձակմանը, ինչը խոսում է իրանական ուժի և ԱՄՆ թուլության մասին։
Իհարկե, գնահատականները կարող են տարբեր լինել, իսկ հաղթանակները՝ բարոյական ու իրական։ Բայց Էրբիլում ու Այն ալ-Ասադում իրանական հրթիռակոծությունը համեմատել Պեռլ Հարբորի հետ, նշանակում է անտեսել հակամարտությունների պատմական ու ռազմական համատեքստը, դինամիկան, վերջապես այդ հարձակումների պատճառած վնասները։
Պատմությունը թողնելով պատմաբաններին՝ նշենք, որ այս փուլում ամերիկա-իրանական ռազմական-խորհրդանշական փոխհարձակումների հաշիվը ոչ ոքի է, մեկական նետում՝ սակայն բասկետբոլային իմաստով։ Մեկն ավելի շատ միավոր է տարել, մյուսը՝ պակաս։ Իսկ ահա առավելությունն ում կողմն է, կախված է, թե «մրցավարը», որ լուրերին է հետևում։
Մյուս հարցը, որին արժե ուշադրություն դարձնել, ԱՄՆ-Իրան «լիարժեք պատերազմ» հասկացությունն ու դրա հնարավորությունն է։ Եթե շատ չոր, ռազմական տեսանկյունից նայենք, Իրանը ոչ մի շանս չունի ԱՄՆ հետ պատերազմում, հատկապես եթե վերջինս կիրառի իր զինանոցի բոլոր հնարավորությունները, ներառյալ միջուկային զենքը։ Ասիմետրիկ ռազմական գործողություններն էլ պատերազմ անվանելը դրամատիկ է հնչում, բայց ոչ ճշգրիտ։

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s